Rachunek przepływów pieniężnych klienta: jakie przepływy gotówki sprawdzić

W skrócie: w rachunku przepływów pieniężnych klienta najpierw sprawdź przepływ z działalności operacyjnej: pokazuje, czy bieżąca działalność wytworzyła płynność, czy ją pochłonęła. Potem zobacz, jak zmieniły się należności od klientów i kto pokrył ewentualną dziurę: działalność operacyjna czy nowe zobowiązania. Sporządzają go tylko spółki ze zwykłym bilansem: skrócony bilans i mikroprzedsiębiorstwa są z tego zwolnione.

Czym jest rachunek przepływów pieniężnych

Rachunek przepływów pieniężnych jest jednym z czterech dokumentów składających się na sprawozdanie finansowe, obok sprawozdania z sytuacji finansowej, rachunku zysków i strat oraz noty uzupełniającej (art. 2423 c.c.). Jego treść określa art. 2425-ter c.c.: za rok obrotowy i za poprzedni pokazuje wysokość i skład środków pieniężnych na początku i na końcu roku oraz przepływy finansowe z działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej, z osobno wykazanymi operacjami z udziałowcami.

Zasadą rachunkowości wyjaśniającą sposób jego sporządzania jest OIC 10 (Organismo Italiano di Contabilità, wydanie z grudnia 2016 r.). Według OIC 10 rachunek służy do oceny sytuacji finansowej spółki, w tym płynności i wypłacalności, i dostarcza informacji o zdolności do wywiązania się z zobowiązań krótkoterminowych i do samofinansowania. Dla kogoś, kto ma udzielić odroczenia płatności, to właściwe pytanie: czy ta firma generuje gotówkę, którą zapłaci moje faktury?

20 maja 2026 r. OIC opublikował do konsultacji, do 31 lipca 2026 r., projekt zmian OIC 10 (klasyfikacja odsetek i dywidend, faktoring, szczegóły pozycji resztkowych). Do czasu wydania wersji ostatecznej obowiązuje wydanie z 2016 r.; struktura trzech obszarów, według projektu, pozostaje ta sama.

Kto musi go sporządzać, a kto nie

• Spółki ze zwykłym bilansem: obowiązek. OIC 10 wprost stwierdza, że zasada jest skierowana właśnie do nich.
• Spółki ze skróconym bilansem: zwolnione. Art. 2435-bis, ustęp drugi, c.c. stanowi, że kto sporządza bilans skrócony, jest zwolniony z sporządzania rachunku przepływów pieniężnych.
• Mikroprzedsiębiorstwa: zwolnione na podstawie art. 2435-ter c.c., który wymienia rachunek przepływów pieniężnych wśród dokumentów, których nie muszą sporządzać.

Mówiąc wprost: wielu klientów z sektora MŚP składa skrócony bilans albo bilans mikroprzedsiębiorstwa i nie ma rachunku przepływów. Aby dowiedzieć się, które progi decydują o formie bilansu i co pozostaje czytelne, zobacz poradnik o bilansie skróconym i mikroprzedsiębiorstwach.

Trzy przepływy: operacyjny, inwestycyjny, finansowy

OIC 10 nakazuje przedstawiać przepływy w trzech kategoriach, zawsze w tej kolejności. Ich suma to zmiana płynności w roku.

Przepływ operacyjny liczy się zwykle metodą pośrednią: wychodzi się od zysku (lub straty) i koryguje go o pozycje niepowodujące ruchu gotówki, jak amortyzacja, oraz o zmiany kapitału obrotowego. OIC 10 wyjaśnia, że wzrost należności od klientów odejmuje się, bo to przychody zaksięgowane, ale jeszcze nieinkasowane; wzrost zobowiązań wobec dostawców dodaje się, bo to koszty jeszcze nieopłacone.

Na co patrzeć u klienta, któremu udzielasz kredytu

1. Znak przepływu operacyjnego. Firma na plusie może mieć ujemny przepływ operacyjny, jeśli jej klienci płacą późno lub jeśli zapełnia magazyn. Jeśli dzieje się tak przez dwa lata z rzędu, gotówka na zapłatę Tobie musi pochodzić skądś indziej.
2. Zmiana należności od klientów. Jeśli należności rosną znacznie szybciej niż przychody, Twój klient ma trudności z inkasem. A kto nie inkasuje, zwykle późno płaci własnym dostawcom.
3. Zmiana zobowiązań wobec dostawców. Jeśli przepływ operacyjny wystarcza tylko dlatego, że zobowiązania wobec dostawców wzrosły, gotówka została znaleziona przez późniejsze płacenie: dostawcy, czyli także Ty, finansują firmę.
4. Kto pokrywa dziurę. Ujemny przepływ operacyjny i dodatni przepływ finansowy oznaczają, że rok zamknięto nowymi pożyczkami lub pieniędzmi wspólników. Operacje z udziałowcami muszą być, zgodnie z prawem, wykazane osobno.
5. Porównanie z rokiem poprzednim. Art. 2425-ter wymaga podania także roku poprzedniego: użyj go, by zobaczyć, czy sytuacja się poprawia, czy pogarsza.

Przykład z fikcyjnymi liczbami, uproszczony: klient zamyka rok zyskiem 80.000 euro.

Rachunek zysków i strat mówi „zysk”, a gotówka na koniec roku nawet wzrosła, ale rachunek przepływów opowiada inną historię: działalność zużyła gotówkę, bo należności eksplodowały, a rok został zamknięty dzięki bankowi. Zanim zwiększysz odroczenie temu klientowi, warto zapytać, jak inkasuje dziś.

Co zrobić, gdy rachunku brakuje

Przy bilansie skróconym lub mikroprzedsiębiorstwa rachunku nie ma, ale pewne sygnały można uzyskać, porównując dwa kolejne bilanse:

• Środki pieniężne (pozycja C.IV aktywów): nawet w skróconym bilansie są widoczne, bo skrócone sprawozdanie z sytuacji finansowej zachowuje pozycje oznaczone cyframi rzymskimi. Porównanie dwóch lat daje zmianę netto gotówki, bez wskazania, skąd się wzięła.
• Należności (pozycja C.II) w stosunku do przychodów: jeśli należności rosną szybciej niż przychody, klient inkasuje wolniej.
• Zobowiązania (pozycja D pasywów): w skróconym bilansie widzisz łączną kwotę i część płatną po następnym roku obrotowym, a nie podział na banki i dostawców.
• Zysk plus amortyzacja (pozycja B.10 rachunku zysków i strat): to tylko zgrubna miara tego, ile działalność mogłaby wygenerować przed zmianami należności, zobowiązań i zapasów. To nie jest rachunek przepływów i nie należy przedstawiać go jako takiego.

Jeśli stawka jest istotna, poproś klienta bezpośrednio o rachunek przepływów lub aktualne zestawienie księgowe. Jeśli go nie przedstawi, także to jest informacja do uwzględnienia. Aby ocenić zdolność do spłaty długów gotówką, którą firma wytwarza, zobacz też poradniki o EBITDA i MOL klienta oraz o DSCR liczonym z bilansu.

Ograniczenia, o których warto pamiętać

Rachunek to zdjęcie zamkniętego roku. Bilans składa się do Registro delle imprese w ciągu trzydziestu dni od zatwierdzenia (art. 2435 c.c.), więc gdy go czytasz, może dotyczyć roku zakończonego wiele miesięcy wcześniej. Zestaw go z nowszymi sygnałami, jak protesty i postępowania, oraz ze sposobem, w jaki klient płaci Ci teraz. Pełną metodę czytania bilansu znajdziesz w praktycznym poradniku o czytaniu bilansu klienta lub dostawcy, a aby zamienić analizę na kwotę kredytu, jest poradnik jak obliczyć kredyt kupiecki.

Źródła

• Art. 2425-ter c.c., Rachunek przepływów pieniężnych (Brocardi.it) (data dostępu: 01/11/2026)
• Art. 2423 c.c., Sporządzenie bilansu (Brocardi.it) (data dostępu: 01/11/2026)
• Art. 2435-bis c.c., Bilans w formie skróconej (Brocardi.it) (data dostępu: 01/11/2026)
• Art. 2435-ter c.c., Bilans mikroprzedsiębiorstw (Brocardi.it) (data dostępu: 01/11/2026)
• Art. 2435 c.c., Publikacja bilansu (Brocardi.it) (data dostępu: 01/11/2026)
• OIC 10 Rachunek przepływów pieniężnych, wydanie z grudnia 2016 (Fondazione OIC) (data dostępu: 01/11/2026)
• OIC, komunikat prasowy z 20 maja 2026 r. o konsultacji zmian OIC 10 (data dostępu: 01/11/2026)
• Edotto, OIC 10: nowy projekt w konsultacji dotyczącej rachunku przepływów pieniężnych (data dostępu: 01/11/2026)