Operacja Odbudowa: nierzeczywiste podwykonawstwo, słupy i obejście antymafii na budowach po trzęsieniu ziemi z 2016 roku

W skrócie: 22 października 2026 Guardia di Finanza z Ankony, na zlecenie okręgowej dyrekcji antymafijnej (Direzione distrettuale antimafia), wykonała nakaz sędziego GIP Sądu w Ankonie: areszt tymczasowy dla 8 podejrzanych, zajęcie uniemożliwiające działalność 3 spółek oraz zajęcia na ponad 57 milionów euro. Według oskarżenia wykonawca prywatnej odbudowy po trzęsieniu ziemi z 2016 roku podzlecał robociznę firmom zarejestrowanym na słupów, powiązanym z osobami, które nie mogły pracować na placach budów. Dla zlecających podwykonawstwo to podręcznikowy przypadek: firmy figurowały w Anagrafe antimafia degli esecutori (rejestrze antymafijnym wykonawców).

Co się stało?

Nakaz z 12 października 2026 został wykonany w prowincjach Ankona, Macerata, Pesaro-Urbino, Fermo, Rzym, Caserta, Neapol, Reggio Calabria, Modena, Terni, Chieti, Treviso i Piacenza. Oprócz 8 aresztów w zakładach karnych sędzia GIP zarządził uprzednie przesłuchanie (interrogatorio preventivo) dla kolejnych 5 podejrzanych. Przeszukania i zabezpieczenia dokumentów (ponad 50) przeprowadzono u funkcjonariuszy publicznych, w instytucjach publicznych, u profesjonalistów i przedsiębiorców.

Podejrzanych jest 51 osób fizycznych, a zidentyfikowanych spółek 17. Postępowanie jest na etapie czynności wstępnych, nakazy podlegają zaskarżeniu, a ze względu na domniemanie niewinności odpowiedzialność zostanie ustalona tylko prawomocnym wyrokiem skazującym.

Jak działał schemat podwykonawstwa, według oskarżenia?

Główny wątek dotyczy prywatnej odbudowy w regionie Marche. Komunikat opisuje wykonawcę, którego siła robocza nie odpowiadała liczbie pozyskanych zleceń, dzięki czemu uzyskał „monopolistyczną” pozycję w sektorze, systematycznie podzlecając robociznę. Podwykonawcy należeli do dwóch typów:

• firmy jednego operatora, który nie mógłby pracować w strefie zniszczeń (cratere sismico), ponieważ jego spółki znalazły się w likwidacji sądowej z wysokimi długami wobec skarbu państwa: aktywa przechodziły do nowych spółek w dobrej kondycji (in bonis), zarejestrowanych na słupów, które kolejno przejmowały te same zasoby;
• firmy zarejestrowane na słupów, ale powiązane według oskarżenia z podmiotami bliskimi klanowi Casalesi, objętymi wcześniej zakazami antymafijnymi (interdittive antimafia).

Wykorzystanie słupów pozwoliło firmom uzyskać wpis do Anagrafe antimafia degli esecutori przewidziany w art. 31 ust. 6 d.lgs. (dekretu ustawodawczego) nr 189/2016, omijając zabezpieczenia antymafijne odbudowy. Dlatego GIP uznał oszustwo kwalifikowane w celu uzyskania świadczeń publicznych (art. 640-bis c.p., czyli kodeksu karnego) oraz, wobec sześciu spółek, fraudulentne przeniesienie wartości (art. 512-bis c.p.), z kwalifikującą okolicznością ułatwienia działalności mafijnej.

Drugi mechanizm dotyczy fałszywych faktur: spółki jednego z podwykonawców miały wystawić faktury na około 8 milionów euro, które opłacono, a następnie zwrócono w gotówce.

Liczby

Pozycja	Kwota
Umowy na odbudowę prywatną z nienależnym przydziałem środków publicznych	około 200 milionów euro
Zysk wykonawcy (zaliczka „SAL 0”, 20% umów)	około 39 milionów euro
Zysk spółek podwykonawczych	około 18 milionów euro
Zabezpieczenie zapobiegawcze za oszustwo kwalifikowane	56 802 639,57 euro
Zabezpieczenie za korupcję, wobec dwóch przedsiębiorców	257 200 euro
Postępowania publiczne objęte wątkiem korupcji	ponad 150 milionów euro

„SAL 0” to zaliczka w wysokości 20% wartości umowy, którą w prywatnej odbudowie otrzymuje się już przy samym rozpoczęciu prac na budowie.

A przetargi publiczne?

Trzeci wątek dotyczy domniemanych korupcji w procedurach Regionu Marche, ERDIS Marche i Uniwersytetu w Camerino, m.in. zakupu i remontu dawnego klasztoru do przekształcenia w dom studencki, remontu dawnej nieruchomości wojskowej w Ankonie, akredytacji domu opieki (RSA), przedłużenia do 2037 roku umowy wielousługowej w ochronie zdrowia oraz usługi energetycznej szpitala Torrette. Komunikat precyzuje, że trzy z tych procedur nie zostały sfinalizowane. W przypadku procedur Uniwersytetu w Camerino sędzia GIP uznał się za terytorialnie niewłaściwego.

Co zrobić przed zleceniem podwykonawstwa

• Porównaj strukturę z zamówieniami: wykonawca, który pozyskuje wiele zleceń bez robocizny potrzebnej do ich wykonania albo podzleca niemal wszystko, to pierwszy sygnał opisany w komunikacie.
• Sprawdź historię firmy, nie tylko zaświadczenie: wpis do Anagrafe antimafia degli esecutori istniał. Liczy się data założenia, zmiany wspólników i zarządców, siedziba oraz to, czy firma zastąpiła poprzednią, używając tych samych środków.
• Szukaj powiązanych postępowań upadłościowych: w tym schemacie firmy pierwotne były w likwidacji sądowej, a nowe przejmowały ich aktywa.
• Ustal, kto stoi za podwykonawcą i czy te same osoby występują w innych firmach.

Protesty i postępowania upadłościowe firmy zobaczysz ze źródłem i datą w kontroli protesty i postępowania upadłościowe (5,90 €). Przed podpisaniem podwykonawstwa lub wejściem do tymczasowego zrzeszenia przedsiębiorstw (ATI) postępowania upadłościowe oraz beneficjent rzeczywisty (14,90 €) pokaże Ci także osoby pełniące funkcje lub posiadające istotne udziały.

Źródła

• Guardia di Finanza, «Operazione Ricostruzione - Truffa aggravata negli appalti per la ricostruzione privata post sisma», komunikat prasowy z 22 października 2026, odczytany 24.10.2026